Τι ειναι ακριβως το πρωτογενες πλεονασμα;

 

Η ύπαρξη πρωτογενούς πλεονάσματος σημαίνει αυτονοήτως ύπαρξη δημοσιονομικού ελλείμματος. Τούτου δεδομένου η δήλωση του πρωθυπουργού ότι θα διανείμει εν είδει κοινωνικού μερίσματος σε αναξιοπαθούντες το 70% του πρωτογενούς πλεονάσματος, συνιστά παπατζηδισμό και εξαπάτηση των θυμάτων της μνημονιακής οικονομικής πολιτικής.

Η ύπαρξη πρωτογενούς πλεονάσματος σημαίνει αυτονοήτως ύπαρξη δημοσιονομικού ελλείμματος. Τούτου δεδομένου η δήλωση του πρωθυπουργού ότι θα διανείμει εν είδει κοινωνικού μερίσματος σε αναξιοπαθούντες το 70% του πρωτογενούς πλεονάσματος, συνιστά παπατζηδισμό και εξαπάτηση των θυμάτων της μνημονιακής οικονομικής πολιτικής.

 

Tου Γιώργου Σταμάτη

Ο πρωθυπουργός δήλωσε επανειλημμένα ότι θα μοιράσει εν είδει κοινωνικού μερίσματος το 70% του πρωτογενούς πλεονάσματος του έτους 2013 σε θύματα της οικονομικής του πολιτικής. Η αξιωματική αντιπολίτευση αμφισβητεί το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος που δίνει κατά καιρούς στην δημοσιότητα η κυβέρνηση και αντιτείνει στον ισχυρισμό της κυβέρνησης ότι το 2013 θα έχουμε πρωτογενές πλεόνασμα το 2013, αλλά αυτό θα είναι αποτέλεσμα περικοπών στους μισθούς, στις συντάξεις και στις κοινωνικές δαπάνες του Δημοσίου και όχι αποτέλεσμα οικονομικής ανάπτυξης και, τέλος, δηλώνει ότι, όταν ανέλθει στην εξουσία, θα επιδιώξει να αυξήσει το πρωτογενές πλεόνασμα.
Το τρίτο Μνημόνιο επιβάλλει στην ελληνική κυβέρνηση να επιτυγχάνει κάθε έτος μέχρι το 2016 ένα ορισμένο πρωτογενές πλεόνασμα. Επίσης προβλέπει ότι, αν σε ένα έτος η κυβέρνηση επιτύχει πρωτογενές πλεόνασμα μεγαλύτερο του επιβεβλημένου, μπορεί το επόμενο έτος να δαπανήσει ποσό ίσο μέχρι το 70% της διαφοράς μεταξύ του επιτευχθέντος και του επιβεβλημένου πρωτογενούς πλεονάσματος πέραν των άλλως επιτρεπομένων από το Μνημόνιο δαπανών. Για το έτος 2013 το επιβεβλημένο πρωτογενές πλεόνασμα είναι, σύμφωνα με το Μνημόνιο, τουλάχιστον ίσο με 0. Αυτό το «τουλάχιστον» είναι προδήλως βλακώδες, διότι το ίσο ή μεγαλύτερο του μηδενός επιβεβλημένο πρωτογενές πλεόνασμα συνεπάγεται ότι, στη δεύτερη περίπτωση αυτό το τελευταίο είναι προφανώς αόριστον με συνέπεια να μη δύναται να διαπιστωθεί διαφορά μεταξύ επιτευχθέντος και επιβεβλημένου πρωτογενούς πλεονάσματος. Συνεπώς, σύμφωνα με το μνημόνιο, και αν αγνοήσουμε αυτό το παραπάνω «τουλάχιστον», η κυβέρνηση δύναται να δαπανήσει το 2014 επιπροσθέτως και ποσό ίσο μέχρι το 70% της προαναφερθείσας διαφοράς μεταξύ του επιτευχθέντος και του ίσου με 0 επιβεβλημένου πρωτογενούς πλεονάσματος για το έτος 2013.
Τι είναι όμως αυτό το πρωτογενές πλεόνασμα; Πριν απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, θεωρούμε αναγκαίο να εκθέσουμε ορισμένα πράγματα για τα έσοδα και τις δαπάνες του Δημοσίου.

Έσοδα και δαπάνες του Δημοσίου

Οι δαπάνες του Δημοσίου αποτελούνται από τις δαπάνες του για μισθούς, αγαθά και υπηρεσίες και για πληρωμή τόκων. Τα έσοδα του Δημοσίου αποτελούνται από τα έσοδά του από φόρους, δασμούς, τέλη και κέρδη από τις δημόσιες επιχειρήσεις, δηλαδή από τα λεγόμενα τακτικά έσοδά του, και από τα έσοδα από καθαρό δανεισμό. Ένα μέρος των δανείων που παίρνει το Δημόσιο σε μια ορισμένη περίοδο, το χρησιμοποιεί για να αποπληρώσει λήγοντα παλαιότερα δάνεια. Το υπόλοιπο, το οποίο δαπανά για άλλους σκοπούς πέραν αυτού της αποπληρωμής ληγόντων δανείων (δηλ. για την πληρωμή μισθών, αγορά αγαθών και υπηρεσιών και για πληρωμή τόκων), αποτελεί τον καθαρό δανεισμό. Με δάνεια εννοούμε εδώ τα ποσά που δανείζεται το Δημόσιο, ανεξάρτητα από τον τρόπο δανεισμού.
Δημοσιονομικό έλλειμμα ονομάζουμε την αρνητική διαφορά μεταξύ των τακτικών εσόδων και των συνολικών δαπανών, δηλαδή των δαπανών για μισθούς, αγαθά και υπηρεσίες και πληρωμές τόκων, του Δημοσίου και δημοσιονομικό πλεόνασμα τη θετική διαφορά μεταξύ των παραπάνω δύο μεγεθών. Προφανώς το δημοσιονομικό έλλειμμα είναι ίσο με τον καθαρό δανεισμό. Και τι ονομάζεται πρωτογενές πλεόνασμα; Ονομάζεται η θετική διαφορά μεταξύ των τακτικών εσόδων και των δαπανών του Δημοσίου για μισθούς και για αγαθά και υπηρεσίες – όχι και για την πληρωμή τόκων. Θα δώσουμε τρία αριθμητικά παραδείγματα για να γίνει παραστατικό το πράγμα.

Έστω ότι σε μια ορισμένη παρελθούσα περίοδο έχουμε τον εξής ισολογισμό:

Έσοδα                               Δαπάνες
1. Τακτικά έσοδα                90 ΧΜ    1. Μισθοί, αγαθά, υπηρεσίες    88 ΧΜ
2. Καθαρός δανεισμός         10 ΧΜ    2.Τόκοι    12 ΧΜ
Σύνολο 100 ΧΜ    Σύνολο     100 ΧΜ
(Χρηματικές Μονάδες)

Εδώ έχουμε πρωτογενές πλεόνασμα ίσο με 90 ΧΜ-88ΧΜ= 2ΧΜ. Το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος προκύπτει επίσης ως διαφορά μεταξύ πληρωμών για τόκους και καθαρού δανεισμού, δηλ. εδώ ως 12 ΧΜ-10 ΧΜ= 2 ΧΜ.

Ας δούμε και το ακόλουθο παράδειγμα:

Έσοδα                           Δαπάνες
1. Τακτικά έσοδα            90 ΧΜ    1. Μισθοί, αγαθά, υπηρεσίες    90 ΧΜ
2. Καθαρός δανεισμός     10 ΧΜ    2. Τόκοι    10 ΧΜ
Σύνολο                           100 ΧΜ    Σύνολο    100 ΧΜ

Εδώ προφανώς το πρωτογενές πλεόνασμα είναι μηδενικό, δηλ. δεν υπάρχει πρωτογενές πλεόνασμα.

Ας δούμε, τέλος, κι άλλο ένα παράδειγμα:

Έσοδα                          Δαπάνες
1. Τακτικά έσοδα           90 ΧΜ    1. Μισθοί, αγαθά, υπηρεσίες    92 ΧΜ
2. Καθαρός δανεισμός   10 ΧΜ    2. Τόκοι    8 ΧΜ
Σύνολο                         100 ΧΜ    Σύνολο    100 ΧΜ

Εδώ το πρωτογενές πλεόνασμα είναι αρνητικό και ίσο με -2 ΧΜ, δηλ. έχουμε ένα πρωτογενές έλλειμμα ίσο με 2 ΧΜ.

Πλεόνασμα και δανεισμός

Ας δούμε τώρα τι είναι αυτό το πρωτογενές πλεόνασμα. Και στα τρία παραδείγματα έχουμε ένα δημοσιονομικό έλλειμμα ίσο με τον καθαρό δανεισμό, που είναι και στα τρία παραδείγματα ίσος με 10 ΧΜ. Επίσης σε όλα τα παραδείγματα το Δημόσιο πληρώνει τους τόκους με δανεικά. Στο πρώτο παράδειγμα εν μέρει, στο δεύτερο και στο τρίτο εν όλω. Ας δούμε το πράγμα εγγύτερα. Στο πρώτο παράδειγμα το Δημόσιο έχει να πληρώσει τόκους ίσους με 12 ΧΜ. Απ’ αυτές τις 12 ΧΜ οι 10 ΧΜ προέρχονται από τον καθαρό δανεισμό και οι 2 ΧΜ από τα τακτικά έσοδα του Δημοσίου. Έτσι λοιπόν το πρωτογενές πλεόνασμα είναι εκείνο το μέρος των πληρωμών για τόκους που προέρχεται όχι από τον καθαρό δανεισμό, αλλά από τα τακτικά έσοδα του Δημοσίου. Στο δεύτερο παράδειγμα το ποσό για τις πληρωμές των τόκων προέρχεται αποκλειστικά και μόνον από τον καθαρά δανεισμό. Στο τρίτο παράδειγμα το Δημόσιο δανείζεται καθαρά όχι μόνον για να πληρώσει τους τόκους που είναι ίσοι με 8 ΧΜ, αλλά και για να χρηματοδοτήσει με ποσό ίσο με 2 ΧΜ τις δαπάνες του για μισθούς, αγαθά και υπηρεσίες.
Μέχρις εδώ είδαμε το πράγμα από τη μεριά του Δημοσίου.

Πρωτογενές και δευτερογενές πλεόνασμα

Ας το δούμε τώρα και από τη μεριά  των πιστωτών του. Τι κάνουν αυτοί και στα τρία παραδείγματα; Δίνουν δάνειο στο Δημόσιο, για να μπορεί αυτό να τους πληρώνει τους τόκους. Ας δούμε πώς έχει το πράγμα, αρχίζοντας από το τρίτο παράδειγμα. Εδώ οι πιστωτές δίνουν στο Δημόσιο δάνειο τέτοιου ύψους, που αυτό με αυτό το δάνειο μπορεί να πληρώσει όχι μόνον τους τόκους, αλλά χρηματοδοτεί και ένα μέρος των δαπανών του για μισθούς, αγαθά και υπηρεσίες. Στο δεύτερο παράδειγμα το δάνειο φθάνει ακριβώς για την πληρωμή των τόκων. Και στα δύο παραδείγματα το Δημόσιο έχει ένα είδος πλεονάσματος. Δηλαδή, αφού πληρώσει ό,τι πληρώνει για μισθούς, αγαθά και υπηρεσίες, τού απομένει ένα πλεόνασμα, ώστε να μπορεί να πληρώσει και τους τόκους. Μόνον που αυτό το πλεόνασμα είναι ένα, ούτως ειπείν, δευτερογενές πλεόνασμα, διότι προέρχεται από δάνεια που του χορηγούν οι πιστωτές του, στους οποίους έχει να πληρώσει τους τόκους που πληρώνει. Οι πιστωτές είναι λοιπόν σαν να λένε: Έχει, αφού πληρώσει πρώτα για μισθούς, αγαθά και υπηρεσίες, πλεόνασμα, για να μας πληρώσει τους τόκους που μας οφείλει, αλλά αυτό το πλεόνασμα του το δανείσαμε εμείς, είναι ένα δευτερογενές πλεόνασμα. Στο πρώτο παράδειγμα οι πιστωτές δεν χρειάζεται να δανείσουν στο Δημόσιο όλο το ποσό που αυτό χρειάζεται για την πληρωμή των τόκων ύψους 12 ΧΜ, αλλά ένα μόνον μέρος ίσο με 10 ΧΜ, το υπόλοιπο μέρος ίσο με 2 ΧΜ, το πληρώνει το Δημόσιο από τα δικά τους τακτικά έσοδα. Εδώ το Δημόσιο έχει, μετά την εκτέλεση των δαπανών του για μισθούς, αγαθά και υπηρεσίες, πλεόνασμα για να πληρώσει τους τόκους, αλλά ένα μέρος αυτού του πλεονάσματος ίσο με 10 ΧΜ προέρχεται από δανεισμό, είναι δηλαδή δευτερογενές πλεόνασμα, και μόνον το υπόλοιπο, ίσο με 2 ΧΜ, προέρχεται από δικά του τακτικά έσοδα, αποτελεί δηλ. πρωτογενές πλεόνασμα.
Τώρα πλέον γνωρίζουμε τι είναι πρωτογενές πλεόνασμα. Είναι εκείνο το μέρος του ποσού που πληρώνει το Δημόσιο για τόκους, το οποίο προέρχεται όχι από δανεισμό, αλλά από τα τακτικά έσοδα του Δημοσίου. Το ότι ένα μέρος του ποσού για την πληρωμή των τόκων προέρχεται από δανεισμό, σημαίνει ότι έχουμε δημοσιονομικό έλλειμμα ίσο με αυτόν το δανεισμό, εδώ συγκεκριμένα και στα τρία παραδείγματα ίσον με 10 ΧΜ. Η ύπαρξη πρωτογενούς πλεονάσματος δεν σημαίνει ύπαρξη δημοσιονομικού πλεονάσματος, αλλά αντιθέτως δημοσιονομικού ελλείμματος. Όταν δεν υπάρχει δημοσιονομικό έλλειμμα, αλλά ο λογαριασμός τακτικών εσόδων και συνολικών δαπανών του Δημοσίου είναι ισοκελισμένος ή πλεονασματικός, δεν υπάρχει πρωτογενές πλεόνασμα ή, ακριβέστερα, δεν δύναται να γίνει λόγος για πρωτογενές πλεόνασμα –για τον απλούστατο λόγο ότι το Δημόσιο δεν έχει πλέον καθαρό δανεισμό.

Ένα πλεόνασμα, που προϋποθέτει… έλλειμμα

Επαναλαμβάνουμε λοιπόν: Η ύπαρξη πρωτογενούς πλεονάσματος σημαίνει αυτονοήτως ύπαρξη δημοσιονομικού ελλείμματος. Τούτου δεδομένου η δήλωση του πρωθυπουργού ότι θα διανείμει εν είδει κοινωνικού μερίσματος σε αναξιοπαθούντες το 70% του πρωτογενούς πλεονάσματος, συνιστά παπατζηδισμό και εξαπάτηση των θυμάτων της μνημονιακής οικονομικής πολιτικής. Δεν υπάρχει τίποτα προς διανομήν, όταν έχουμε πρωτογενές πλεόνασμα. Αντιθέτως, δανειζόμαστε, για να μπορέσουμε να χρηματοδοτήσουμε ένα μέρος των συνολικών δημοσίων δαπανών, διότι το πρωτογενές πλεόνασμα προϋποθέτει πάντα την ύπαρξη δημοσιονοοικονομικού ελλείμματος. Και μόνον όταν υπάρχει δημοσιονομικό πλεόνασμα κι όχι απλώς πρωτογενές πλεόνασμα –μόνον τότε υπάρχει κάτι που μπορεί να διανεμηθεί: αν αυτό το δημοσιονομικό πλεόνασμα δεν χρησιμοποιηθεί σε επόμενες περιόδους για την αποπληρωμή ισόποσου μέρους του δημόσιου χρέους, αλλά χρησιμοποιηθεί για να χρηματοδοτηθούν αυξήσεις μισθών και συντάξεων ή και κοινωνικών δαπανών του Δημοσίου, τότε μπορεί να πει κανείς ότι αυτό το δημοσιονομικό πλεόνασμα διανέμεται εν είδει κοινωνικού μερίσματος σε μισθωτούς και συνταξιούχους του Δημοσίου ή και σε όσους ωφελούνται από τις κοινωνικές δαπάνες του Δημοσίου.

Χωρίς γρίφους

Τελικά η έννοια του πρωτογενούς πλεονάσματος ή ελλείμματος έχει νόημα και χρησιμότητα μόνο για τους πιστωτές, δηλαδή για τον τοκογλύφο του Δημοσίου και για κυβερνήσεις που ασκούν οικονομική πολιτική υπέρ των συμφερόντων του τοκογλύφου του Δημοσίου, επειδή αυτή η έννοια τις βοηθά να παραπλανούν και να εξαπατούν τα θύματα της οικονομικής τους πολιτικής. Για τον τοκογλύφο είναι αδιάφορο ποιο μέρος των τόκων που του πληρώνει το θύμα του, δηλαδή το Δημόσιο, προέρχεται εν όλω από δάνεια που του χορηγεί αυτός ο ίδιος ή εν μέρει και από άλλα έσοδα του Δημοσίου.
Το πρωτογενές πλεόνασμα είναι πράγματι πλεόνασμα. Είναι το πλεόνασμα των τακτικών εσόδων του Δημοσίου πέραν των δαπανών του Δημοσίου για μισθούς, αγαθά και υπηρεσίες (όχι και για πληρωμές τόκων). Και είναι ελεύθερο προς διάθεσιν. Δεν δύναται όμως να διανεμηθεί σε μισθωτούς και συνταξιούχους του Δημοσίου ή/και σε κοινωνικές δραστηριότητες του Δημοσίου, αλλά διατίθεται αναγκαστικά και αυτομάτως για την πληρωμή μέρους των τόκων του Δημοσίου. Έτσι η υπόσχεση ότι θα το μοιράσει κανείς εν είδει κοινωνικού μερίσματος στους μισθωτούς και συνταξιούχους του Δημοσίου ή/και στις κοινωνικές λειτουργίες του Δημοσίου συνιστά θρασεία και αναιδή εξαπάτηση των μισθωτών και συνταξιούχων του Δημοσίου ή/και των οφελουμένων από τις κοινωνικές λειτουργίες του Δημοσίου.
Είναι προφανές ότι η αξιωματική αντιπολίτευση με τις τοποθετήσεις της για το πρωτογενές πλεόνασμα συντηρεί δυστυχώς την προαναφερθείσα εξαπάτηση των θυμάτων της μνημονιακής οικονομικής πολιτικής από τον πρωθυπουργό και την κυβέρνησή του.
Αυτά, λοιπόν, περί πρωτογενούς πλεονάσματος.

Ο Γιώργος Σταμάτης
είναι Καθηγητής Οικονομίας.

http://epohi.gr/portal/oikonomia/16185-ti-einai-akrivos-to-protogenes-pleonasma

Στο παρακάτω λινκ από την “Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα” (πιο επίσημα στοιχεία δεν υπάρχουν!) φαίνεται καθαρά η γραφική παράσταση του Πρωτογενούς Ελλείμματος (-17  δις) για την τριετία 2010 – 2013, σε αντίθεση με τον κομπασμό και τα επικοινωνιακά παιγνίδια της συγκυβέρνησης των προδοτών του Έθνους:

http://sdw.ecb.europa.eu/browseChart.do?REF_AREA=168&node=9485586&FREQ=Q&sfl2=4&sfl1=3&SERIES_KEY=121.GST.Q.GR.N.D1300.PDF.D0000.CU.E&sfl4=4&DATASET=0&DATASET=1&start=01-01-2010&end=31-12-2013&submitOptions.x=80&submitOptions.y=6&trans=AF&q=

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s